Church, local government cancel feast day activities due to typhoon Ruby

Disyembre 8, 2014 (Lunes). Napilitan ang Parokya ng Naic at pamahalaang lokal na kanselahin ang ilang gawaing pang-fiesta dahil sa pagpasok ng bagyong Ruby. Patrona ng bayan ang Inmaculada Concepcion.

Kuha sa isang misa ngayong fiesta sa simbahan ng Naic.

Kuha sa isang misa ngayong fiesta sa simbahan ng Naic.

Banta ng bagyo

Ika-4 pa lamang ng Disyembre ay napaulat na maaaring maapektuhan ang Cavite ng super bagyong Ruby (international name: Hagupit). Sa mga pagtataya ay sinasabing maaari itong dumaan sa Naic sa panahon ng kapistahan ng bayan.

Kinabukasan, Biyernes, ay sinuspinde na ng Kapitolyo ang mga pasok sa paaralan upang mapaghandaan at maging ligtas ang buong lalawigan. Kapagdaka ay sinuspinde na rin ng Kapitolyo ang pasok para sa Sabado, at bagaman ilang araw pa ay kinansela na rin ang pasok para sa mga araw ng Lunes, mismong fiesta ng Naic, hanggang Martes.

Hudyat ng fiesta

Ika-6 ng Disyembre, kapuna-puna na ang masiglang pagpaparoo’t parito ng mga tao sa kabayanan ng Naic.

Ang perya sa Naic na ipinuwesto sa grand terminal sa Ibayo Silangan.

Ang perya sa Naic na ipinuwesto sa grand terminal sa Ibayo Silangan.

Bukod sa peryaang ilang linggo nang nabuksan, sinimulang itayo ang tila baratilyo sa palibot ng liwasan. Pinangasiwaan ng Permits and Licensing Office ang mga pwesto ng tindahaang itinindig sa poblasyon. Matutunghayan din ang patuloy pang nagsusulputang mga nagtitinda sa kahabaan ng Ibayo Silangan.

Panay naman na ang paglilinis at paggagayak ng mga bahay sa Naic na magdiriwang ng fiesta. Nagsisimula na ring magtimpla at magluto ang ilan ng mga ihahanda sa fiesta. Damay naman sa sigla ng bayan ang kapansin-pansing pagsigla ng mga kalakal at negosyo, kabilang na ang transportasyon.

Tampok sa araw na ito, bilang banal na pagdiriwang, ang Hermanahan para sa kapistahan. Pinangunahan ni Bishop Reynaldo Evangelista ang Misa Concelebrada. Ayon sa homilya ng Obispo, nagdiriwang umano ngayon ang Simbahan ng Year of the Poor. Kinakailangan umanong magkaisa ang lahat sa pananampalaya gayong ang paghihirap ay hindi lamang sa yamang materyal, kundi maaaring paghihirap din sa aspetong ispiritwal. Hermana de Fiesta si Jinky Abad-Dualan.

Ang mga taga-Naic na nagdiwang ng kapistahan ng Inmaculada Concepcion sa Virginia, USA.

Ang mga taga-Naic na nagdiwang ng kapistahan ng Inmaculada Concepcion sa Virginia, USA.

Kaugnay nito, bagaman nasa ibang bansa, kaisa rin ang mga Naicquenong nasa Amerika sa pagdiriwang ng kapistahan ng Inmaculada Concepcion. Noong ika-6 ng Disyembre, nagtipun-tipon ang mga taga-Naic sa Virginia Beach sa Virginia para sa isang banal at isang masayang salu-salo.

Bisperas ng Fiesta

Sa kabila ng banta ng bagyong Ruby, na nananalasa na sa Kabisayaan, nanatiling maaliwalas ang panahon sa Naic pagsapit ng Disyembre 7.

Masigla ang poblasyon dahil sa mga panindang nasa palibot ng liwasan. Paroo’t parito rin ang mga taong nagsisimba bilang pangingilin sa araw ng Linggo.

Samantala, inilunsad ng Parokya ng Naic ang exhibit ng mga larawan tungkol sa patrona at parokya. Ang mga naka-eksibit na larawan ay hango sa ilulunsad na aklat ng Simbahan, ang “In Celebratio Fidei: The Parish of the Immaculate Conception and the People of Naic.” Matutunghayan sa simbahan ang eksibit hanggang sa ika-10 ng Disyembre, na binuksan noong ika-4.

Ang exhibit na binuksan ng Simbahan.

Ang exhibit na binuksan ng Simbahan.

Matapos ang huling misa, isang mahabang prusisyon ang isinagawa sa Parokya ng Naic. Tampok sa prusisyon ang imahe ng mga patron ng bawat kapilyang nasasakupan ng Parokya. Sakop ng Parokya ng Naic ang mga Simbahan na matatagpuan sa Timalan Concepcion, Timalan Balsahan, Munting Mapino, Latoria, Bucana Sasahan, Ibayo Silangan, Ibayo Estacion, Gombalza, Capt. C. Nazareno, Santulan, Kanluran, Makina, Humbac at Balsahan.

Bukod sa mga baryong sakop ng Parokya ng Naic, nagdiriwang din ng kapistahan para sa Inmaculada Concepcion ang Sapa na sakop ng Parokya ng Sto. Niño de Bancaan. Bandang hapon nang nagpalaro ng palosebo ang Baranggay sa tapat ng Sapa Cemetery bilang kasiyahan sa bisperas ng fiesta.

(Tunghayan ang mga larawang kuha sa Naic Town Fiesta 2014)

Bilang pangwakas na gawain sa bisperas, idinaos ng pamahalaang lokal ang isang singing contest kinagabihan. Dinagsa ng mga tao ang plaza ng Naic upang saksihan ang timpalak sa awitan na tinawag bilang “The Voice Kids – Naic 2014.” Nilahukan ng 15 mga bata ang patimpalak na una nang nag-audition sa Munisipyo. Mula ang mga kalahok sa iba’t ibang baranggay ng bayan. Pasado hatinggabi na nang matapos ang paligsahan kung saan nagwagi si Aljon Baltazar ng Lontoc, Timalan Balsahan.

Tagpo sa The Voice Kids - Naic.

Tagpo sa The Voice Kids – Naic.

Araw ng Fiesta

Sa maraming pagkakataon ay ipinaalala ng Simbahan na bago umano ang “mesa” upang makisalo sa handaan ay “misa” muna tuwing fiesta. Sa inilabas na iskedyul ng Parokya ng Naic, sunud-sunod na misa ang itinakda ngayong araw: 4:30 AM, 5:30 AM, 6:30 AM, 7:30 AM, 8:30 AM, 9:30 AM, 12:00 NN, 2:00 PM, 4:00 PM, 5:00 PM at 6:00 PM. May binyagan sa 10:00 AM, at prusisyon sa 7:00 PM.

Samantala, naramdaman ng Naic ang lumalapit na bagyo pagsapit ng 2:30 AM sa pamamagitan ng manaka-nakang paghangin.

Ginising ng mga banda musiko ang Naic matapos ang pagtugtog nito sa kabayanan mula pa sa umaga. Sa kabila ng mga pag-uulan, patuloy ang ilang banda musiko sa paglilibot sa bayan. Hatid nila ang sigla at paalala upang magsaya sa fiesta, sa gitna ng masungit na panahon.

Tagpo sa liwasan, hapon ng fiesta.

Tagpo sa liwasan, hapon ng fiesta.

Hindi naman napigil ng bagyo ang paghahanda ng mga taga-Naic. Kinagawian na ng mga Naicqueño ang paghahanda tuwing araw ng fiesta. Tanda umano ito ng pasasalamat sa masaganang pamumuhay na nakamtan mula sa Diyos, sa pamamagitan at tulong ng patrona, Inmaculada Concepcion. Ang mga pagkaing inihahanda ng mga taga-Naic ang siya namang pinagsasaluhan ng mga bisitang dumadalaw.

Patuloy ang masiglang galaw ng mga tao sa poblasyon sa kabila ng maulang araw bunsod ng bagyong Ruby. Payong ang pangunahing gamit ng mga taong nagsimba at namili sa baratilyong itinindig sa palibot ng plaza. Bagaman marami ang tao sa lugar, kapuna-punang hindi ito kasingdami ng sa mga nagdaang taon na hindi mahulugang karayom. Mangilan-ngilan lamang din ang mga matutunghayang nagpaparoo’t parito sa mga pangunahing kalye ng bayan.

Isang salu-salo sa araw ng fiesta.

Isang salu-salo sa araw ng fiesta.

Nakanselang mga gawain

Sa mga misa kahapon, kinilala ni Fr. Virgilio Mendoza, kura ng Parokya ng Naic, ang bisa ng pananalangin sa panahon ng unos. Sa sama-sama umanong pagdarasal ng buong sambayanan, nabawasan ang lakas ng bagyong Ruby. Gayong mapaminsala pa rin ang bagyo, patuloy na hinikayat ng kura ang Naic na humingi ng tulong sa pananalangin sa patronang Inmaculada Concepcion, na siya ring patrona ng buong bansa.

Sa kabila ng mga paghahanda sa fiesta, naghanda rin umano ang pamahalaang lokal para sa bagyo. Ilang araw na umanong nakikipag-ugnayan ang pamahalaang bayan sa pamahalaang panlalawigan hinggil sa bagyong Ruby, sa pamamagitan ng Environmental Protection and Operations Division o EPOD.

Iniulat ng TV Patrol ang pagkansela ng Naic sa mga gawain nitong kaugnay sa fiesta, dahil kay bagyong Ruby.

Iniulat ng TV Patrol ang pagkansela ng Naic sa mga gawain nitong kaugnay sa fiesta, dahil kay bagyong Ruby.

Sa pangunguna umano ni Municipal Administrator Rosalito Senia, nakaalerto na ang iba’t ibang ahensya ng pamahalaan gaya ng kapulisan at coast guard. Inihanda rin ang mga gamit pang-rescue gaya ng mga bangka, trak at ambulansya.

Umabot sa signal number 3 ang babala ng bagyo sa Cavite, alas-onse ng gabi kagabi. Sinasabing ibinaba ang babala sa bilang 2 ngayon. Kapansin-pansin ang paglaki ng mga alon sa dagat-Naic kung kaya nagsipaghanda na rin ang mga baryong kostal. Mabilis ang agos ng mga ilog sa buong bayan.

Kinagabihan, inihayag ng Parokya ng Naic ang pagkansela nito sa prusisyon ngayong gabi. Ayon sa kanilang paskil sa Facebook, “Due to Unfortunate Weather Situations the 7:00PM Procession tonight will be Cancelled. Stay Safe Everyone! Masses however would still proceed on its regular Fiesta Schedule.”

Iniulat naman sa TV Patrol ng ABS-CBN ang kanselasyon ng fireworks display at musical variety show na handog sana ng pamahalaang lokal. Ayon sa balitaan, bahagi umano ito ng pag-iingat ng Naic gayong inaasahang sa Cavite lalabas ang bagyong Ruby.

Halloween parties prelude ‘undas’ in Naic

Nobyembre 2, 2014 (Linggo). Sa nakalipas na mga araw, kapuna-puna ang kabi-kabilang halloween parties sa Naic bilang pagsalubong sa undas.

Ang mga halloween parties

Bagaman may mga halloween party nang nagaganap sa Naic sa mga nakalipas na taon, kapuna-punang ang mga halloween party ngayon ay mas madalas at maituturing nang mas tanggap nang paraan ng pagsalubong sa undas.

Halloween parade sa Bucana Malaki.

Halloween parade sa Bucana Malaki.

Unang nagkaroon ng trick or treat sa Labac sa pangangasiwa ng Philippine Independent Church Youth Organization noong ika-29 ng Oktubre. Nangakabihis pang-halloween ang mga bata at kabataang nakilahok sa gawain. Tumuloy sila sa ilang piling bahay sa Labac na ginayakan din para sa idinaraos.

Trick or treat sa Labac.

Trick or treat sa Labac.

Kasunod nito, nagkaroon din ng trick or treat sa mga baryo ng Bancaan at Balsahan, pati na sa Villa Apolonia sa Ibayo Silangan. Nangakabihis din ng samu’t saring kasuotan ang mga nakilahok. Karaniwang tinanggap ng mga bata ay candy mula sa mga tinatapatang mga bahay. May best in costume pang iginawad sa Balsahan.

Gaya naman ng ilang taon nang ginagawa, hindi rin nagpahuli ang mga taga-Bucana Malaki na nagkaroon pa ng parada mismong bisperas ng Nobyembre 1. May premyo ring ibinigay sa pinakanakakatakot na bihis.

Bukod sa mga baryo, may halloween activities din ang mga estudyante ng Bucana Elementary School at Bocalan Elementary School sa Timalan. Pumarada ang mga taga-Bucana at ang kapwa paaralan ay may mga palatuntunan din para sa mga mag-aaral.

Trick or treat sa Balsahan.

Trick or treat sa Balsahan.

Maging ang ilang establisyamento sa Naic ay nakisabay rin sa mga halloween party. May mga costume party at trick or treat ang ilang restaurant, maging botika at gym.

Bagaman may mga nakasuot pang-super heroes, fairy at ilang karakter, karaniwan pa ring matutunghayan ang nagsipagbihis ng katatakutan gaya ng aswang, multo, demonyo at bampira.

Sa mga nakalipas na homilya bago ang undas, paulit-ulit na sinabi sa Parokya ng Naic na iwasan ang pagsusuot ng mga bihis na may kinalaman sa masasamang elemento at espiritu. Sa halip, hinihikayat ng Simbahan na magdamit-santo o santa ang mga nais mag-halloween party gayong iyon umano ang tunay na diwa ng undas.

Ang undas sa Naic

Gaya ng patuloy na kinagawian, mga dalawang linggo pa lamang ay unti-unti nang naglilinis at nag-aayos ng mga puntod ang mga taga-Naic.

Tagpo sa Nazarene Eternal Garden, Nobyembre 1, 2014, bandang 6:00 PM.

Tagpo sa Nazarene Eternal Garden, Nobyembre 1, 2014, bandang 6:00 PM.

Samantala, muli pa ay ipinamalas ng mga taga-Naic ang kanilang pag-alala sa mga yumao. Buong araw na paroo’t parito ang mga tao sa iba’t ibang sementeryo sa Naic nitong unang araw ng Nobyembre. Sunud-sunod din ang daan ng mga sasakyan, karamihan ay mga traysikel, na nangaghahatid-sundo sa mga taong dumadalaw sa mga puntod ng mahal sa buhay.

Mga tagpo sa Nazarene Eternal Garden nitong Nobyembre 1, 2014.

Mga tagpo sa Nazarene Eternal Garden nitong Nobyembre 1, 2014.

Bukod sa paggunita sa mga yumaong kaanak, ang undas ay pagkakataon din upang muling magkita-kita ang nangabubuhay at magkakalayong magkakamag-anak. Tuwing sasapit ang undas, nagsisi-uwi ang mga taga-Naic na nasa malalayong lugar upang dalawin ang puntod ng kanilang mga kaanak sa bayan. Ang mga nasa Naic naman ay higit pang nagkakasama sa mahabang oras ng paglagi sa sementeryo. Naging pagkakataon ang undas upang magkwentuhan, magkainan at magkumustahan ang mga buhay.

Habang mala-pista kung ituring ang Todos Los Santos, ang araw na ito ay panahon upang gunitain ang mga pumanaw na mahal sa buhay. Marami ang nag-alay ng panalangin para sa mga yumao. Matutunghayan sa mga sementeryo ang mga dumadalaw na sama-sama at sabay-sabay na nag-aalay ng dasal habang nasa harap ng puntod ng inaalala. Ang ilang nahuhuli ng dating, umuusal din ng alay na mga panalangin. Ang mga nasa Naic na may mga kamag-anak na nakalibing sa malalayong lugar, sa kani-kanilang mga tahanan na lamang nagtirik ng kandila at nagdasal. Ang mga nasa malalayong lugar gaya ng ibang bansa, sa kinaroroonan na lamang din nagtirik ng kandila at nanalangin. Ilang misa rin ang idinaos sa mga simbahan sa Naic.

Suman at Kakanin
                                          `
Maituturing ang suman bilang pinakakaraniwang kakanin sa Naic tuwing sasapit ang Todos Los Santos. Dati-rati ay ito rin ang kalimitang ibinibigay tuwing may nangangaluluwa sa mga bahay-bahay. Sa kasalukuyan, marami pa rin ang gumagawa nito para sa kani-kanyang pamilya, bukod pa yaong mga gumagawa ng suman bilang pambenta. Bukod dito, marami rin ang nagluluto ng biko at iba pang malalagkit na kakanin.
                                          `
At iba pa
                                          `
Isang bagong pribadong sementeryo ang itinatayo ngayon sa Halang. Sinasabing isang columbarium o lagakan ng mga na-cremate na bangkay ang bubuksan naman sa Sabang. Bukod dito, isang columbarium din ang sinasabing bahagi ngayon ng hangarin ng Simbahan ng Naic. Ilan lamang ang mga ito sa mga usaping pang-Naic ngayon na may kinalaman sa kamatayan.

Typhoon Mario, habagat hit Naic

Setyembre 19, 2014 (Biyernes). Binaha ang maraming lugar sa Naic at naantala ang mga itinakdang gawain matapos dumaan ang nagsanib na habagat at bagyong Mario.

Ang pagbuhos ng ulan sa Bancaan bunga ng bagyong Mario at habagat.

Ang pagbuhos ng ulan sa Bancaan bunga ng bagyong Mario at habagat.

Bagaman hindi direktang tumama sa Cavite, hinatak ng bagyong Mario ang habagat kung kaya bumuhos ang matinding ulan sa Naic. Mula madaling araw hanggang pa-gabi ay walang humpay ang ulan. Halos buong araw na nasa ilalim ng red rainfall alert ang Cavite. Katumbas nito ang ulang nasa walong galon kada metro kwadrado sa bawat oras.

Bandang ika-6 ng umaga, sinuspinde na ng Kapitolyo ang pasok sa lahat ng antas ng paaralan sa buong lalawigan. Nagsuspinde rin ng pasok sa trabaho ang maraming pampubliko at pribadong tanggapan kabilang na ang Munisipyo.

Kuha sa Bucana Sasahan habang nananalasa ang matinding ulang dala ng bagyong Mario at habagat sa Naic.

Kuha sa Bucana Sasahan habang nananalasa ang matinding ulang dala ng bagyong Mario at habagat sa Naic.

Samantala, umaga pa lamang ay nagbaha na sa mga baryong kostal dahil sa pagsabay pa ng high tide. Nag-hanggang bewang ang baha sa ilang bahagi ng Mabulo at hanggang tuhod sa ilang panig ng Bucana Sasahan. Pinasok ng tubig ang ilang kalsada sa Labac at Bancaan; habang baha rin sa Bucana Malaki, Bagong Kalsada, Munting Mapino at mga baryong Timalan.

Binaha rin maging ang mga pangunahing daan sa Naic. Sa kasagsagan ng ulan ay may mga pagkakataong umaabot sa bukung-bukong ang bahang umaagos sa palibot ng plaza, pababa sa ilat na nagdurugtong sa Pelaez at Balsahan. Tumaas din ang tubig sa highway sa Ibayo Silangan, sa bahaging malapit sa Petron hanggang sa may malapit sa kapilya ng Iglesia ni Cristo. Bahang-baha rin sa Sabang malapit sa krosing sa ibayo dahil naman sa naiipong tubig mula sa kaparangan.

Tumaas din ang tubig sa mga ilog at kaagad na binaha ang Balsahan. Inabot ng tubig ang ilang bahay sa underpass ng Kanluran, at nangamba ang mga taga-Gombalza at Dandan nang halos lumampas na rin sa breakwater ang tubig sa mga lugar.

Bagaman marami sa mga taga-Naic ang nasa kani-kanilang mga bahay, perwisyo pa ring itinuring ng marami ang bagyo. Marami sa mga kabahayan ang pinasok ng tubig. Halimbawa na lamang ang mga bahay sa Sapa matapos umapaw ang mga tubigan doon. Pinasok naman sa bubong o bintana ang ilang bahay sa Naic. Marami ring gawain ang hindi na natuloy o ipinagpaliban.

Ang umapaw na Ilog ng Saluysoy, kuha mula sa Lopez Jaena sa Kanluran.

Ang umapaw na Ilog ng Saluysoy, kuha mula sa Lopez Jaena sa Kanluran.

Kabilang sa mga apektadong gawain ngayong araw ang kamping ng mga batang scout sa Bucana Elementary School; maging ang closing program ng University Games ng Cavite State University (CvSU). Una nang naantala ang pagbubukas ng palaro sa CvSU dahil naman sa bagyong Luis noong Lunes. Ang bagyong Luis din ang dahilan upang hindi matuloy ang ilang laro sa idinaraos namang Municipal Meet ng mga sekundarya sa Naic noong Sabado.

Tanghali ngayong araw nang ikansela ng Municipal Environment and Natural Resources Office (Menro) ang malawakang cleanup na itinakda sana bukas. Ayon sa Facebook fanpage ng Menro, hindi matutuloy ang gawain dahil sa hindi magandang panahon na posible umanong magtuluy-tuloy hanggang bukas.

Pinasok ng tubig ang isang bahay sa Bucana Sasahan bunga ng ulang dala ng bagyong Mario at habagat sa Naic.

Pinasok ng tubig ang isang bahay sa Bucana Sasahan bunga ng ulang dala ng bagyong Mario at habagat sa Naic.

Kinahapunan ngayong araw, sinuspindeng muli ng Kapitolyo ang mga pasok sa lahat ng antas ng paaralan bukas sa buong lalawigan.

Sa sandaling ito, ika-8 ng gabi, ay tila na ang ulan sa Naic. Inaasahang hupa na rin ang mga bahang nagpalubog buong araw sa bayan.

Naic, FEU celebrate ‘Urbana at Feliza’ anniversary

Setyembre 13, 2014 (Sabado). Magkakatuwang ang pamahalaang lokal ng Naic, Parokya ng Naic, at Far Eastern University (FEU) Manila sa pagdiriwang ng ika-150 anibersaryo ng librong Urbana at Feliza.

Ang pagkakarakol bilang pagsalubong ng Naic sa mga bisita nito para sa ika-150 taong anibersaryo ng Urbana at Feliza.

Ang pagkakarakol bilang pagsalubong ng Naic sa mga bisita nito para sa ika-150 taong anibersaryo ng Urbana at Feliza.

Dalawang araw na nagtipon ang mga taga-akademya, pamahalaan at simbahan para sa isang pagtitipong pampanitikan at kultural. Idinaos kahapon ang Unang Pambansang Kumperensya sa Wika at Panitikan sa FEU, kaugnay sa pagdiriwang ng anibersaryo ng pagkakalimbag ng Urbana at Feliza ni Padre Modesto de Castro. Dating kura ng Naic si Padre de Castro at sa Naic din niya natapos ang pagsusulat ng Urbana at Feliza noong 1864. Ang kumperensya sa FEU ay may temang “Ang Tinig at Himig nina Urbana at Feliza: Iba’t Ibang Dulog at Pagbasa.” Isa sa mga layunin ng kumperensya ay ang madalumat ang Urbana at Feliza bilang teksto sa panunuring pampanitikan. Sa endorso ng Department of Education at Commission on Higher Education, at sa suporta ng pamahalaang lokal ng Naic, nagsidalo sa FEU ang mga kinatawan ng iba’t ibang sektor ng bayan.

Ang mga kasapi ng CWL para sa isang sayaw na inihandog sa pagdiriwang ng ika-150ng anibersaryo ng Urbana at Feliza.

Ang mga kasapi ng CWL para sa isang sayaw na inihandog sa pagdiriwang ng ika-150ng anibersaryo ng Urbana at Feliza.

Nitong umaga, nagkaroon naman ng field trip sa Naic ang mga lumahok sa kumperensya. Pasado ika-10 nang umaga, sinalubong ng mga taga-Naic sa Tulay ng Kay-Alamang ang mga bisita. Mula roon, nagkarakol ang lahat patungo sa Hardin ni Maria sa simbahan ng Naic. Nagkaroon ng palatuntunan tampok ang mga sayaw mula sa mga kasapi ng CWL; mensahe mula sa mga pinuno ng bayan na sina Father Virgilio Mendoza, Mayor Junio Dualan at Vice Mayor Rodrigo Castillo; panalangin at awit para kay Padre de Castro; at kainan. Masagana ang tanghalian kung saan inihain ang iba’t ibang ulam gaya ng letsong baboy ramo, kakanin gaya ng sinudsod at mutse, at iba pa gaya ng pansit choco. Inilibot ang mga bisita sa kumbento at simbahan, maging sa Naic Elementary School na dating Casa Hacienda de Naic. Tinatayang nasa 300 katao ang nakibahagi sa mga gawain ngayong araw.

Ang mga dumalo sa palatuntunan sa Naic para sa ika-150ng anibersaryo ng Urbana at Feliza.

Ang mga dumalo sa palatuntunan sa Naic para sa ika-150ng anibersaryo ng Urbana at Feliza.

Ang “Urbana at Feliza” na ang buong pamagat ay “Pagsusulatan nang Dalawang Binibini na si Urbana at si Feliza” ay binubuo ng palitan ng liham ng dalawang magkapatid. Ang lalong bata, si Feliza, ay nag-aaral sa isang kolehiyo ng mga babae sa Maynila, samantalang ang nakatatanda, si Urbana, ay puno ng pangaral sa kaniyang kapatid hinggil sa kung ano ang dapat ugaliin sa iba’t ibang pagkakataon. Binabanggit niya ang mga tukso at panganib sa landas ng kabataan at sinasabi kung paano maiilagan ang mga ito (Wikipedia).

06

Isang tagpo sa tour kung saan ipinaliliwanag ni G. Ryan Sebastian sa mga bisita ang kwento ng bartolinang natutunghayan sa Naic Elementary School.

Matatandaang noong Enero 21, 2014 ay hinawi ang Panandang Pangkasaysayan ni Padre Modesto de Castro sa Kumbento ng Naic. Nakasulat sa pananda ang sumusunod, “Isinilang sa Biñan, Laguna, 15 Hunyo 1819. Nag-aral ng Teolohiya sa Unibersidad ng Santo Tomas. Nagsilbing Kura Paroko ng Paombong, Bulacan, 1851-1854, Kura Rektor ng Katedral ng Maynila, 1855-1857, at Kura Paroko ng Naic, Cavite, 1857-1864. Tinaguriang ‘Ama ng Prosang Tagalog.’ Kabilang sa kanyang mga akda: ang Platicas Doctrinales, Novena de San Isidro Labrador, Novena del Apostol Santiago at Exposicion de las Siete Palabras. May-akda ng Urbana at Felisa, na nagsilbing gabay ng kagandahang-asal at pakikipagkapwa-tao noong panahong iyon, 1864. Yumao, 21 Enero 1864.” Tunghayan ang mga larawan nang hawiin ang tabing sa Naic.

Inahahandog din ng Naic Cavite Online ang natatanging album, laman ang ilang mensahe ng Urbana at Feliza: tingnan sa link na ito.

Typhoon Glenda leaves Naic in state of calamity

Tagpo sa Tulay ng Kay-Alamang habang binabayo ng hangin ni bagyong Glenda na nasa 120kph ang bayan ng Naic.

Matapos ang may sampung oras nang umaalulong at nagngangalit na hanging dala ng bagyong Glenda sa Naic, naiwan ang buong bayan na halos paralisado.

(Basahin ang paghahanda ng Naic para sa bagyong Glenda).

Pananalasa ng bagyong Glenda sa Naic

Gabi pa lamang ng Martes (Hulyo 15) ay laman na ng mga balitaan ang pagtataas ng babala hinggil sa bagyo. Alas-onse ng gabi, tuluyan nang napabilang ang Cavite sa signal number 3. Inaasahang direktang dadaanan ng bagyo ang Cavite sa mga susunod na oras.

Bandang alas-dos ng madaling araw, Miyerkules na (Hulyo 16), nagising ang marami at nagsimulang mangamba ang mga nanatiling gising nang magparamdam na si Glenda. Sumisipol ang hangin nito na naririnig sa iba’t ibang dako ng Naic. Kasunod ng pangamba ay nanalangin ang marami habang nasa kani-kanyang bahay—sa mga kanayunan, kabukiran, pangisdaan, kabayanan, at mga kasuluk-sulukan ng Naic.

Hindi na nakatulog ang marami nang ang umaandap at numinipis na daloy ng kuryente ay tuluyang nawala pagsapit ng pasado alas-tres. Isa na ito sa mga pinakamadidilim na gabi para sa mga taga-Naic. Nagpamalas ng higit pang lakas si Glenda habang naghahari ang karimlan sa bayan. Sa bawat oras na lumilipas ay tila higit pang lumalakas ang hanging dala ng bagyo. Sa mga ulat, tinatayang nasa 120kph ang hanging inihambalos ng bagyo sa Naic. Hindi na lamang sumisipol ang bagyo, inilarawan na ng ilan ang hangin bilang umaalulong.

Sa pagngangalit ng hangin, kasabay na maririnig ang kung anu-anong bagay na inililipad, inihahampas at iwinawasiwas nito. Sa mga kalampag ay maririnig ang ingay ng tila inihataw o inilaglag na timba, tangke ng tubig, yero, alulod, sanga ng puno, palapa ng niyog, buko, tarapal, bintana, at kung anu-ano pa. Habang hindi tiyak ng marami ang delubyo sa dilim, liwanag ng umaga na lamang ang hinihintay ng lahat. Isa na rin ito sa mga pinakamahahabang madaling araw ng mga taga-Naic.

Habang bumabayo ang hangin, tinanggap ng Naic Cavite Online (NCO) ang ulat na walang humpay na ang pagpapatunog ng sirena sa Munting Mapino. Ilang bahay na umano ang buung-buong nilamon ng dagat roon. May ulat ding lumikas na sa isang paaralan ang mga taga-Bucana Sasahan.

Bumagsak ang isang puno ng mangga sa ilang silid-aralan ng Naic Elementary School.

Bumagsak ang isang puno ng mangga sa ilang silid-aralan ng Naic Elementary School.

Nag-aangatan na ang bubong ng ilang kabahayan, habang yaong yari sa magagaang na materyales ay agad nang sinalimpad. May ganitong tagpo sa kabayanan—sa mga kalye ng Gomez, Pelaez at Rizal. May ganito ring tagpo sa mga baryong Bagong Kalsada, Muzon, Malainen at Halang.

Unang oras pa lamang ng bagyo, humapay na ang mahihinang puno gaya ng mga papaya at saging. Iisa ang direksyon ng mga humilig na puno ng saging sa kahabaan ng Sapa at Timalan. Pinakikinggan ng ilan ang langitngit ng mga puno malapit sa kanilang mga bahay. Nabiyak ang isang malaking puno ng mangga sa Naic Elementary School. Habang nanatiling nakatindig ang kalahati nito, bumagsak naman ang kalahati pa sa mga bagong silid-aralan sa eskwelahan. Higit namang mas malaki ang puno ng mangga na buung-buong nabuwal sa buhangin at bumagsak sa kantina at home economics building ng Bancaan Elementary School. Nabuwal din ang matandang puno ng himbabao sa entrada ng Cavite State University Naic (CvSU Naic) at idinamay ang katabing poste ng kuryente. Nangabali ang malalaking sanga at yumukod ang malaking punong nasa tuktok ng Sapa Public Cemetery. Natipak naman ang sementadong lupa na pinagtataniman ng nabunot na puno sa harap ng Everlasting Cemetery. Karaniwan sa halos lahat ng panig ng Naic ang pagkabuwal ng mga puno at poste ng kuryente. Itinago ng karimlan kung papaano nabuwal ang mga puno sa kahabaan ng Calubcob hanggang Palangue, pati na sa Molino at Sabang.

Tumambad ang pinsala ni Glenda

Apat na oras nang humahagupit ang hanging dala ni Glenda. Dala ng puyat at takot ay pagod na ang marami sa Naic. Gayunman, tila hindi pa nauubos ang lakas ng bagyo. Lumiliwanag na at tumatambad na ang lawak at tindi ng pinsala ni Glenda.

Mula sa mga siwang ng bintana ay matutunghayan ang nagkalat na mga dahon at sanga sa daan. May ilang yerong nagkalat. Sa kapitbahayan ay makikita ang naglambiting mga pansol at alulod, natumbang mga antenna, at nangabasag na mga paso ng halaman.

Bago tuluyang humupa ang hangin pasado alas-syete ng umaga, nagpamalas pa ng nag-ibayong lakas si Glenda. Sa siwang ng isang bintana ay makikita ang isang babae sa Kanluran na nakabitin sa pamakuan ng kanyang bahay, tila nakikipag-agawan kay Glenda na iniaangat naman ang kanyang bubungan. Naglaho si Glenda at bumitiw na sa pamakuan ang taga-Kanluran.

Pumayapa ang hangin. Nawala ang ulan at manaka-naka na lamang ang pag-ambon. Sa unang pagsisiyasat ng NCO, natunghayan ang pinsala ng bagyo sa kabayanan. Basag ang ilang ilaw sa liwasan. Wasak ang pansol ng covered court. Bumagsak at nabasag ang imahe ng isang anghel na nasa isang poste sa harap ng simbahan. Bumukas ang bintana ng maliit na simboryo, o iyong mala-dome sa tuktok ng simbahan.

Basag ang isang imahe ng anghel sa simbahan ng Naic matapos itong ilaglag ng hangin ng bagyo.

Basag ang isang imahe ng anghel sa simbahan ng Naic matapos itong ilaglag ng hangin ng bagyo.

Hindi nakaligtas ang mga signboard ng iba’t ibang establisyamento. Basag at bumagsak ang signage ng MCYL Resto Bar. Nalaglag din ang sign board ng McDo sa drive thru nito. Napahiga naman ang mahabang signage ng Eastwest Bank. Isa rin ang ganitong tagpo na karaniwang matutunghayan sa Naic.

Bumigay naman ang ilang pader at bakod dahil sa lakas ng hangin o kaya ay nabagsakan ng mga punong nabuwal. Halimbawa nito ang natibag na pader sa kanto ng Luna, ang nagpira-pirasong adobeng bakod sa Jocson, at ang bakal na bakod sa gilid ng Tulay ng Kay-Alamang.

Sa patuloy na pag-iikot ng NCO, natunghayang natiklap ang mga yero sa likod ng kiskis sa Zamora. Sa Burgos naman ay naabutan ng NCO ang mga kalalakihang tulung-tulong na kinakalas ang isang buong bubong ng garahe, kasama ang pamakuan nito, na bumalandra sa mismong kalye.

Patuloy na tinanggap ng NCO ang mga ulat ukol sa pagbabaha sa Labac. Naglampas tuhod na rin umano ang baha sa may Bancaan. Isang van pa sa Bancaan ang nabagsakan ng puno. Sinalimpad ang ilang bubong sa court ng huling baryong nabanggit. Basag ang mga salaming bintana sa isang gusali ng CvSU Naic. Wasak ang ilang bubong sa San Roque Elementary School. Ilang museleo sa sementeryo sa San Roque ang nasira.

Karaniwan ding tagpo ang pagwawalis ng mga tao sa daan. Tumpuk-tumpok ang naiipong mga dahon. Tinataga ang malalaking punong humarang sa daan. Hinahanap at ibinabalik pauwi ng mga tao ang nilipad nilang mga yero. Kabi-kabila ang pukpukan upang kumpunihin ang mga nasira at mapagtibay pa ang mga bahay.

Habang inaakala ng maraming tapos na ang bagsik ni Glenda, nanumbalik ang pangamba nang bandang alas-nwebe ay lumakas na naman ang hangin. Nagdilim muli ang kaulapan at bumuhos ang malakas na ulan.

Nagbalik si Glenda. Inabot ng bagsik nito ang lupon ng NCO na nangangalap ng ulat sa bayan. Mula sa mga kalye ng Ibayo Silangan, Gomez, Pascual Poblete at Capt. C. Nazareno ay kitang-kita ng NCO kung papaano itinutulak ng hangin ang mga nakaparadang tricycle; napupunit ang may mga pilas ng tarpaulin; kumakalampag ang mga yero; nagbaligtaran ang payong ng mga nasa daan; at nagsikubli sa mga ligtas na lugar ang ilan pang inabutan ng ikalwang bagsik ni Glenda. May mga sandaling walang makikita sa paligid kundi ang namumuting ulan na pinaiikut-ikot at isinasaboy ng hangin kung saan-saan.

Bumalandra sa Burgos ang buong bubong at pamakuan ng isang garahe. Bandang alas-syete na ng umaga nang liparin ito ng hangin.

Bumalandra sa Burgos ang buong bubong at pamakuan ng isang garahe. Bandang alas-syete na ng umaga nang liparin ito ng hangin.

Ligtas na nakabalik pauwi sa kani-kanyang bahay ang nag-ikot na grupo ng NCO. Humahagupit pa rin si Glenda. Tila hindi nauubos ang ulat na tinatanggap ng NCO mula sa iba’t ibang panig ng bayan. Bago mag-alas-diyes, sinasabing nag-high tide at binaha na rin maging ang Balsahan. Kasabay ng rumaragasang tubig sa ilog ang mga kawayan at iba pang uri ng punong nabuwal mula sa mas matatatas na lugar.

Mga bakas ng bagyo

Tanghali na nang tuluyang iwan ni Glenda ang Naic. Subalit ilang oras at araw na ang nakalilipas ay ramdam pa rin ang hagupit at nagkakawing-kawing pang sulirianing iniwan nito.

Sa pagkawala ng kuryente ay labis na nalimitahan ang galaw ng mga taga-Naic. Humina ang supply ng tubig mula sa Nawascor. Hindi rin makahigop ng tubig ang mga gumagamit ng pambombang de-motor. Karaniwang tagpo ang naghahabang pila upang makaigib ng tubig-poso.

Unti-unting naiiga ang baterya ng mga cellphone dahil sa kawalan ng kuryente. Ramdam din ang paghina ng signal ng lahat ng network providers at may mga pagkakataong hindi makatawag o text, at nahuhuli ang dating ng mga ipinapadalang mensahe. Bagsak din ang linya ng Globe landline. Hindi rin mapagana ang internet connections. Iilan na lamang ang nakapag-iinternet, kalimitan ay iyong mga gumagamit ng portable.

Sa unang araw ng bagyo, nasa 90% ng komersyo sa Naic ang paralisado. Sarado ang halos lahat ng establisyamento sa Naic, maliban sa ilang malalaking negosyo gaya ng McDo, Jollibee at 7-11. Generator ang bumuhay sa ilang nagbukas kinabukasan. Gayunman, natunaw na ang mga ice cream. Walang fruit shake sa ilang restaurant. Wala pa ring computer shops. Kinukulang ang mga tinapay, maging kandila, at naghahaba ang pila sa mga gasolinahan. Ang ilang water stations, nagbenta ng kanilang tubig sa halagang 40 pesos mula sa dating 25 pesos. Ipinatong umano nila ang gastos sa krudo ng generator nilang ginagamit. Apektado maging ang mga kubrador ng small town lottery (STL) dahil hindi gumagana ang de-kuryenteng pambola ng STL. Pinakamabenta ang nagbukas na charging stations kung saan 10 hanggang 20 pesos ang bawat oras na pa-charge ng anumang gadget. May isa sa Luna, at may isa sa Rosie’s Mall.

Bumagsak ang matandang puno ng himbabao at dinamay nito ang poste ng Meralco malapit sa CvSU naic.

Bumagsak ang matandang puno ng himbabao at dinamay nito ang poste ng Meralco malapit sa CvSU naic.

Apektado rin ang agrikultura matapos malunod ang maliliit na pananim. Nasira ang magugulang na sanang bunga at halaman. Napilitang anihin ang mga gulay na wala pa sa panahon ng pag-aani. Hindi rin makapag-ayos agad sa bukid ang mga magsasaka dahil inuuna nilang ayusin ang mga bahay na giniba ng bagyong Glenda. Nasira rin ang ilang bangka ng mga mangingisda sa Balsahan. Wala pa ring makalaot hanggang sa kaninang umaga dahil malalaki pa rin ang alon sa dagat.

Hanggang sa Huwebes (Hulyo 17) ay hindi pa rin maayos ang panahon sa Naic. Maya’t mayang nag-iiba ang panahon. Sali’t salitan ang araw at ulan.

Sa mga nabanggit na tagpo ng pananalasa ng bagyong Glenda, kahawig sa ibang bayan at lungsod sa Cavite, kaagad na idineklara ng Kapitolyo ang State of Calamity sa lalawigan. Hanggang sa araw na ito, dalawang araw makalipas ang bagyo ay wala pa ring pasok sa lahat ng antas ng paaralan.

Sa pinakahuling ulat, nagkakuryente na sa Naic bandang alas-dos at kalahati ng hapon. Gayunman, halos ang kabayanan lamang ang nasuplayan ng kuryente at patuloy na nananatiling lukob ng dilim ang maraming baryo. Nagsagawa rin ng relief operation ang Kapitolyo ngayong araw sa Naic.