Pascual Poblete, Naicqueño: Ama ng Pamahayagang Pilipino

May monumento sa Paaralang Elementarya ng San Roque at may isang kalye sa kabayanang nakapangalan, subalit gaano nga ba kakilala ng Naic ngayon si Pascual Poblete. Tunghayan ang buhay at ambag ng manunulat at mamamahayag na si Pascual Poblete sa pananaliksik na ito ng Naic Cavite Online (NCO).

Si Pascual Poblete, larawan mula sa Wikipedia.

Si Pascual Poblete, larawan mula sa Wikipedia.

Sa nakalipas na mga panahon, tinipon ng NCO ang mga naitala na ukol kay Pascual. Nasumpungan ng NCO ang aklat ni Jaime Salvador Corpuz, ang The Poblete Clan of Cavite, kung saan malaking bahagi nito ay tumatalakay sa buhay ni Pascual. Ang aklat na nabanggit ang pinagkunan ng mga kaalaman para sa sulating ito, at naging batayan sa pag-igpaw gamit naman ang iba pang batis pangkasaysayan. May ilang pagbanggit din kay Pascual sa mga aklat pangkasaysayan ng Pilipinas na isinulat ni Gregorio Zaide at isa pa ni Teodoro Agoncillo. May mga pagbanggit din kay Pascual sa iba’t ibang lokal na website.

Pangunahing datos kay Pascual Poblete

Isinilang si Pascual sa Naic, Cavite noong ika-17 ng Mayo 1857. Ang kanyang amang si Francisco Hicaro ay mula sa Kawit at ang kanyang inang si Maria Poblete ang tubong Naic. Sa ilang kadahilanan, minabuti ni Pascual na gamitin ang apelyido ng kanyang ina at iginitna naman ang apelyido ng kanyang ama.

Dalawang ulit nagpakasal si Pascual. Una siyang natali kay Leoncia Ricta ng Kawit at Maynila. Nagkaroon sila ng limang anak: sina Constancia, Vicente, Amparo, Pedro at Esperanza. Muling nagpakasal si Pascual sa katauhan naman ni Rafaela Alemani ng Madrid, Spain at pito ang kanilang naging anak: sina Pascual Jr., Rafael, Cesar, Alberto, Benito, Ester at Hector.

Pag-usbong ng karera sa panulat

Kinuha ni Pascual ang kanyang kurso sa sining mula sa Liceo de Manila. Matapos ang pag-aaral, nagtrabaho at nagsimula si Pascual bilang mamamahayag sa La Oceania Española. Ang La Oceania ay arawang pahayagan na pinagsulatan ni Pascual ng mga artikulo at sanaysay sa loob ng 10 taon.

Katuwang si Marcelo del Pilar, itinatag nila ni Pascual ang Diariong Tagalog noong 1882. Pinamahalaan ng huli ang Tagalog na bahagi ng pahayagan. Hindi naglaon, naging tagapaglathala at editor din si Pascual ng Revisita Popular de Filipinas. Ang Revisita ay lingguhang pahayagan na tumatalakay sa kultura, relihiyon, kababaihan, at iba pa.

Itinatag din ni Pascual ang kauna-unahang pahayagang Tagalog noong Abril 1890, ang Patnubay Nang Catolico (Tinagalog na ang Revisita). Sa pamamagitan ng Patnubay, sinubukan niyang palaganapin pa ang kaalaman ng mga mambabasa sa agham, sining at kalakalan.

Mula sa kinita sa Patnubay, naitatag naman ni Pascual ang El Resumen noong Hulyo 10, 1890. Ilan pa sa naitatag o pinagsulatang pahayagan ni Pascual ay ang El Bello Sexo noong Enero 1891, sadya ito para sa mga kababaihan; ang El Hoga noong Enero 11, 1893; at ang Pliegong Tagalog noong 1896.

Rebolusyong 1896

Sa pagsiklab ng rebolusyong 1896 laban sa Espanya, itinuring si Pascual bilang rebolusyonaryo dahil sa kanyang mapanghimagsik na mga sulatin. Dahil din dito, ipinakulong siya sa Aprika at ‘di laon ay ipinatapon sa Madrid. Patungong Aprika, 37 araw na nakatali sa lubid ang buong katawan ni Pascual.

Unang bahagi ng 1898, nabigyan ng pardon at nakalaya mula sa pagkakakulong at nakarating sa Madrid si Pascual. Kasama ang kapwa nabilanggong si Cayetano Lukban, ipinatawag sila ni Rev. Raymond Walker, ahente sa Madrid ng British Foreign Bible Society. Kinumisyon ni Walker si Poblete upang isalin sa Tagalog ang Gospels at Acts, at si Lukban upang isalin sa Bicolano ang Luke.

Agosto 1898, ipinadala nina Pascual ang kanilang salin sa Singapore na ‘di laon ay nakarating sa Maynila. Ang salin ni Pascual ang naging batayan ng Tagalog New Testament.

Bukod sa pagsasalin ng ilang bahagi ng Bibliya, sa Madrid ay nagtrabaho rin si Pascual sa iba’t ibang pahayagan. Nanomina pa si Pascual sa Madrid para sa publicity board ng Ministro de Ultramar.

Panahon ng Amerikano at ang Iglesia Filipina Independiente

Mula sa pagkakakulong, nakabalik sa Maynila si Pascual noong 1899. Bunga muli ng paraan at mga paksang tinatalakay, ipinadakip at muling ikinulong si Pascual, sa pagkakataong ito, ng mga Amerikano. Ipiniit si Pascual sa Puersa Santiago. Hindi nagtagal at nakalaya rin siya.

Bukod sa pagsusulat, naging abala rin si Pascual sa pagsusulong tungo sa pagtatatag ng maka-Pilipinong simbahan. Nakiisa siya sa adhikain ng kaibigang si Isabelo delos Reyes. Sa katunayan, isang malaking pulong pa ang ipinatawag ni Pascual sa Zorilla Theater sa sulok ng Azcarraga (Claro M. Recto Avenue ngayon) at Evangelista upang tuligsain ang mga prayle. Subalit dahil sa pagsama ng panahon, hindi natuloy ang pulong ni Pascual. Samantala, sa gabi ring iyon ay nagpatawag rin ng pulong si delos Reyes sa Centro de Bellas Artes kung saan mariing tinuligsa niya ang mga Prayle. Sa pulong na ito, napagtibay ang hangarin tungo sa maka-Pilipinong simbahan. Sa ganito, naitatag ang Iglesia Filipina Independiente kung saan kinilala ang rebolusyonaryong pari, si Gregorio Aglipay, bilang kataas-taasang Obispo.

Bilang tagapagtaguyod ng Iglesia Filipina Independiente, isinaayos ni Pascual ang pasyon ni Aniceto dela Merced upang umangkop sa mga paniniwala at paninindigan ng kanilang iglesia. Pinalitan ni Pascual ang mga aral sa pasyon ni dela Merced at nalikha ang pasyong tumutuligsa sa mga prayle. Pinagsama ni Pascual ang mula kay dela Merced at ang Pasyong Genesis na tinawag bilang Patnubay ng Binyagan. Kinikilala rin ang nasabing pasyon bilang Pasyong Poblete.

Ang Partido Nacionalista

Matapos ang opisyal na deklarasyon ng kapayapaan sa Pilipinas, nagtatag ng mga partidong pulitikal ang mga makabayang Pilipino noong 1902. Isa si Pascual sa mga nagtatag ng partidong makabayan bilang Partido Nacionalista na 1901 pa lamang ay naisaayos na (natatag din ang Partido Independista ni Pedro Paterno at ang Partido Democrata nina Alberto Barreto, Leon Ma. Guerrero, Justo Lukban, at Jose de la Vina).

Naging kasapi ng Partido Nacionalista ni Pascual ang tanyag na sina Cecilio Apostol, Aguedo del Rosario, Macario Sakay, Andres Villanueva at Santiago Alvarez. Pangunahing isinulong ng mga partidong makabayan ang pagpapanatili sa mga Pilipino ng kanilang damdamin tungo sa kalayaan at ang pagsugpo sa mga maka-Amerikanong gawain ng kalabang partido, ang Partidong Pederal.

Hindi nagtagal, ang Partido Nacionalista ay ipinawalang-bisa ng pamahalaang Amerikano dahil sa maigting nitong hangarin tungo sa pagsasarili ng Pilipinas. Noong 1912, muling isinaayos ang partido kung saan kinilala sina Dominador Gomez bilang Pangulo, Pascual Poblete bilang Ikalwang Pangulo, at Manuel Ortigas bilang Kalihim.

Sa buhay at mga gawa ni Rizal

Itinuturing si Pascual bilang isa sa mga pinakaunang nagsalin sa Tagalog ng Noli Me Tangere ni Jose Rizal. Taong 1909 nang ilabas ang salin ni Pascual na ipinalimbag ni Saturnina, ang nakatatandang kapatid ni Jose Rizal. Ayon sa mensahe ni Saturnina na inilimbag kasama ng Noli, “sa dahilang sa bilang na sampong millong Filipino, humiguit cumulang, ay walang dalawampong libo ang tunay na nacatatalos ng wicang castila na guinamit sa mga kinathang yaón (orihinal na Noli Me Tangere at El Filibusterismo sa wikang Kastila). Cung pakinabangan ng aking mga calahi itong wagás cong adhica, walang cahulilip na towa ang aking tatamuhin, sa pagca’t cahit babahagya’y nacapaglicod acó sa Inang-Bayan (orihinal na baybay sa aklat ni Pascual).”

Hindi nagtapos sa pagsasalin sa Noli Me Tangere ang pagtutuon ni Pascual ng pansin sa mga akda ni Rizal. Sa kanyang pahayagang Dia Filipino, inilathala ni Pascual bilang serye ang marami sa mga isinulat ni Rizal, gaya ng Ginawa ni Dr. Jose Rizal, at Jose Protacio Rizal Mercado: Maikling Kasaysayan ng Kanyang Buhay.

Bilang karagdagan, mahalagang banggiting si Pascual ang nagmungkahi upang magkaroon ng monumento si Rizal sa Luneta.

Samantala, sa kasalukuyan ay mababasa at mada-download sa maraming website ang salin ni Pascual Poblete sa Noli Me Tangere. Nangunguna sa mga website na ito ang Project Gutenberg. Sa Gutenberg ay pinaghiwalay ang katawan ng Noli Me Tangere at ang salaysay sa buhay ni Rizal bilang dalawang file. Sa orihinal na aklat ng salin ni Pascual ay bahagi ng pagpapakilala kay Rizal ang buhay ng huli.

Mabibili rin sa iba’t ibang online store ang akda ni Pascual kaugnay kay Rizal. Isa na rito ang Buhay at mga Ginawa ni Dr. Jose Rizal.

Ilan pang akda ni Pascual

Ilan sa mga akda ni Pascual ay mga awit gaya ng Buhay ni San Vicente Ferrer, Ang Caguilaguilalas na Buhay ni Juan Soldado (1899); mga biograpiya gaya ng Uliran ng Cabaitan o Buhay ni Patricio Horacio at Buhay ni San Isidro Labrador at ang kanyang Esposang si Maria de la Cabeza; mga sarsuwela gaya ng Pag-ibig sa Lupang Tinubuan na itinanghal sa The Manila Grand Opera House noong 1901; mga drama katulad ng El Amor Patrio na pinag-initan ng pamahalaang Amerikano at ang Cruz Roja (1907); mga nobelang Tagalog halimbawa na ang Lucresia Triciptino, adaptasyon ng The Rape of Lucrece ng Roma; ilan pang pagsasalin gaya ng El Conde de Monte of Alexandre Dumas at ang isa pang akda ni Rizal na El Consejo de los Dioses.

Huling yugto sa buhay ni Pascual

Sa edad na 64, binawian ng buhay si Pascual na nasa Maynila noong Pebrero 05, 1921. Inilibing ang mga labi ni Pascual sa Cementerio del Norte at ilan sa mga prominenteng makabayan na nagbigay ng mensahe sa pagpanaw ni Pascual (eulogy) ay sina Fernando Canon, Gregorio Perfecto, Patricio Mariano, Jose Ma. Romero Salas at Lope K. Santos.

Sa kasalukuyan

Sa kasalukuyan ay nakapangalan ang Pascual Poblete Street sa kabayanan o poblasyon ng Naic kay Pascual. Matatagpuan din ang kanyang monumento sa San Roque Elementary School, kasama ang isang pananda o marker na inilagay ng Philippine Historical Commission noong 1951. Nakasaad sa pananda ang mahahalagang tala sa buhay ni Pascual. Bilang karagdagan, sa aklat ni Corpuz ay kinikilala si Pascual bilang Ama ng Pamahayagang Pilipino.

Mga Sanggunian

Agoncillo, Teodoro A. History of the Filipino People. 8th ed. Quezon City: GAROTECH Publishing, 1990.

Balabo, Dindo. ABS-CBN Interactive: Baliuag marks 108 years of town elections (from Philippine Star). May 08, 2007. http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryID=76356. Retrieved: February 03, 2008.

Buhay at Mga Ginawa ni Dr. Jose Rizal by Pascual Hicaro Poblete – Project Gutenberg. Undated. http://www.gutenberg.org/etext/18282. Retrieved: February 03, 2008.

Buhay at mga Ginawa ni Dr. Jose Rizal. Undated. http://www.target.com/dp/142642454X/sr=1-1/qid=1202034215/ref=sr_1_1/601-
7783084-0267308?ie=UTF8&index=target&rh=k%3Apascual%20poblete&page=1. Retrieved: February 03, 2008.

Corpuz, Jaime S. The Poblete Clan of Cavite. Manila: Sampaguita Press Inc., 1997.

de Leon, Elvina (Native of Santulan). Interviewed: February 05, 2008.

Marker for Pascual Poblete, Philippine Historical Commission. San Roque Elementary School, Naic, Cavite.

Noli Me Tangere – Project Gutenberg. Undated. http://www.gutenberg.org/etext/20228. Retrieved: February 03, 2008.

Panganiban, Mila (Native of San Roque). Interviewed: February 04, 2008.

Suarez, Rodolfo. Batangan: How the Bible came to the Philippines (taken from Patmos – July 1998, publikasyon ng Institute for Studies in Asian Church and Culture). http://www.geocities.com/batangan2002/home/gabay/howphil.htm. Retrieved: February 03, 2008.

Zaide, Gregorio F. Kasaysayan ng Republika ng Pilipinas. Metro Manila: Social Studies Publication, Inc., 1982.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s