Typhoon Glenda leaves Naic in state of calamity

Tagpo sa Tulay ng Kay-Alamang habang binabayo ng hangin ni bagyong Glenda na nasa 120kph ang bayan ng Naic.

Matapos ang may sampung oras nang umaalulong at nagngangalit na hanging dala ng bagyong Glenda sa Naic, naiwan ang buong bayan na halos paralisado.

(Basahin ang paghahanda ng Naic para sa bagyong Glenda).

Pananalasa ng bagyong Glenda sa Naic

Gabi pa lamang ng Martes (Hulyo 15) ay laman na ng mga balitaan ang pagtataas ng babala hinggil sa bagyo. Alas-onse ng gabi, tuluyan nang napabilang ang Cavite sa signal number 3. Inaasahang direktang dadaanan ng bagyo ang Cavite sa mga susunod na oras.

Bandang alas-dos ng madaling araw, Miyerkules na (Hulyo 16), nagising ang marami at nagsimulang mangamba ang mga nanatiling gising nang magparamdam na si Glenda. Sumisipol ang hangin nito na naririnig sa iba’t ibang dako ng Naic. Kasunod ng pangamba ay nanalangin ang marami habang nasa kani-kanyang bahay—sa mga kanayunan, kabukiran, pangisdaan, kabayanan, at mga kasuluk-sulukan ng Naic.

Hindi na nakatulog ang marami nang ang umaandap at numinipis na daloy ng kuryente ay tuluyang nawala pagsapit ng pasado alas-tres. Isa na ito sa mga pinakamadidilim na gabi para sa mga taga-Naic. Nagpamalas ng higit pang lakas si Glenda habang naghahari ang karimlan sa bayan. Sa bawat oras na lumilipas ay tila higit pang lumalakas ang hanging dala ng bagyo. Sa mga ulat, tinatayang nasa 120kph ang hanging inihambalos ng bagyo sa Naic. Hindi na lamang sumisipol ang bagyo, inilarawan na ng ilan ang hangin bilang umaalulong.

Sa pagngangalit ng hangin, kasabay na maririnig ang kung anu-anong bagay na inililipad, inihahampas at iwinawasiwas nito. Sa mga kalampag ay maririnig ang ingay ng tila inihataw o inilaglag na timba, tangke ng tubig, yero, alulod, sanga ng puno, palapa ng niyog, buko, tarapal, bintana, at kung anu-ano pa. Habang hindi tiyak ng marami ang delubyo sa dilim, liwanag ng umaga na lamang ang hinihintay ng lahat. Isa na rin ito sa mga pinakamahahabang madaling araw ng mga taga-Naic.

Habang bumabayo ang hangin, tinanggap ng Naic Cavite Online (NCO) ang ulat na walang humpay na ang pagpapatunog ng sirena sa Munting Mapino. Ilang bahay na umano ang buung-buong nilamon ng dagat roon. May ulat ding lumikas na sa isang paaralan ang mga taga-Bucana Sasahan.

Bumagsak ang isang puno ng mangga sa ilang silid-aralan ng Naic Elementary School.

Bumagsak ang isang puno ng mangga sa ilang silid-aralan ng Naic Elementary School.

Nag-aangatan na ang bubong ng ilang kabahayan, habang yaong yari sa magagaang na materyales ay agad nang sinalimpad. May ganitong tagpo sa kabayanan—sa mga kalye ng Gomez, Pelaez at Rizal. May ganito ring tagpo sa mga baryong Bagong Kalsada, Muzon, Malainen at Halang.

Unang oras pa lamang ng bagyo, humapay na ang mahihinang puno gaya ng mga papaya at saging. Iisa ang direksyon ng mga humilig na puno ng saging sa kahabaan ng Sapa at Timalan. Pinakikinggan ng ilan ang langitngit ng mga puno malapit sa kanilang mga bahay. Nabiyak ang isang malaking puno ng mangga sa Naic Elementary School. Habang nanatiling nakatindig ang kalahati nito, bumagsak naman ang kalahati pa sa mga bagong silid-aralan sa eskwelahan. Higit namang mas malaki ang puno ng mangga na buung-buong nabuwal sa buhangin at bumagsak sa kantina at home economics building ng Bancaan Elementary School. Nabuwal din ang matandang puno ng himbabao sa entrada ng Cavite State University Naic (CvSU Naic) at idinamay ang katabing poste ng kuryente. Nangabali ang malalaking sanga at yumukod ang malaking punong nasa tuktok ng Sapa Public Cemetery. Natipak naman ang sementadong lupa na pinagtataniman ng nabunot na puno sa harap ng Everlasting Cemetery. Karaniwan sa halos lahat ng panig ng Naic ang pagkabuwal ng mga puno at poste ng kuryente. Itinago ng karimlan kung papaano nabuwal ang mga puno sa kahabaan ng Calubcob hanggang Palangue, pati na sa Molino at Sabang.

Tumambad ang pinsala ni Glenda

Apat na oras nang humahagupit ang hanging dala ni Glenda. Dala ng puyat at takot ay pagod na ang marami sa Naic. Gayunman, tila hindi pa nauubos ang lakas ng bagyo. Lumiliwanag na at tumatambad na ang lawak at tindi ng pinsala ni Glenda.

Mula sa mga siwang ng bintana ay matutunghayan ang nagkalat na mga dahon at sanga sa daan. May ilang yerong nagkalat. Sa kapitbahayan ay makikita ang naglambiting mga pansol at alulod, natumbang mga antenna, at nangabasag na mga paso ng halaman.

Bago tuluyang humupa ang hangin pasado alas-syete ng umaga, nagpamalas pa ng nag-ibayong lakas si Glenda. Sa siwang ng isang bintana ay makikita ang isang babae sa Kanluran na nakabitin sa pamakuan ng kanyang bahay, tila nakikipag-agawan kay Glenda na iniaangat naman ang kanyang bubungan. Naglaho si Glenda at bumitiw na sa pamakuan ang taga-Kanluran.

Pumayapa ang hangin. Nawala ang ulan at manaka-naka na lamang ang pag-ambon. Sa unang pagsisiyasat ng NCO, natunghayan ang pinsala ng bagyo sa kabayanan. Basag ang ilang ilaw sa liwasan. Wasak ang pansol ng covered court. Bumagsak at nabasag ang imahe ng isang anghel na nasa isang poste sa harap ng simbahan. Bumukas ang bintana ng maliit na simboryo, o iyong mala-dome sa tuktok ng simbahan.

Basag ang isang imahe ng anghel sa simbahan ng Naic matapos itong ilaglag ng hangin ng bagyo.

Basag ang isang imahe ng anghel sa simbahan ng Naic matapos itong ilaglag ng hangin ng bagyo.

Hindi nakaligtas ang mga signboard ng iba’t ibang establisyamento. Basag at bumagsak ang signage ng MCYL Resto Bar. Nalaglag din ang sign board ng McDo sa drive thru nito. Napahiga naman ang mahabang signage ng Eastwest Bank. Isa rin ang ganitong tagpo na karaniwang matutunghayan sa Naic.

Bumigay naman ang ilang pader at bakod dahil sa lakas ng hangin o kaya ay nabagsakan ng mga punong nabuwal. Halimbawa nito ang natibag na pader sa kanto ng Luna, ang nagpira-pirasong adobeng bakod sa Jocson, at ang bakal na bakod sa gilid ng Tulay ng Kay-Alamang.

Sa patuloy na pag-iikot ng NCO, natunghayang natiklap ang mga yero sa likod ng kiskis sa Zamora. Sa Burgos naman ay naabutan ng NCO ang mga kalalakihang tulung-tulong na kinakalas ang isang buong bubong ng garahe, kasama ang pamakuan nito, na bumalandra sa mismong kalye.

Patuloy na tinanggap ng NCO ang mga ulat ukol sa pagbabaha sa Labac. Naglampas tuhod na rin umano ang baha sa may Bancaan. Isang van pa sa Bancaan ang nabagsakan ng puno. Sinalimpad ang ilang bubong sa court ng huling baryong nabanggit. Basag ang mga salaming bintana sa isang gusali ng CvSU Naic. Wasak ang ilang bubong sa San Roque Elementary School. Ilang museleo sa sementeryo sa San Roque ang nasira.

Karaniwan ding tagpo ang pagwawalis ng mga tao sa daan. Tumpuk-tumpok ang naiipong mga dahon. Tinataga ang malalaking punong humarang sa daan. Hinahanap at ibinabalik pauwi ng mga tao ang nilipad nilang mga yero. Kabi-kabila ang pukpukan upang kumpunihin ang mga nasira at mapagtibay pa ang mga bahay.

Habang inaakala ng maraming tapos na ang bagsik ni Glenda, nanumbalik ang pangamba nang bandang alas-nwebe ay lumakas na naman ang hangin. Nagdilim muli ang kaulapan at bumuhos ang malakas na ulan.

Nagbalik si Glenda. Inabot ng bagsik nito ang lupon ng NCO na nangangalap ng ulat sa bayan. Mula sa mga kalye ng Ibayo Silangan, Gomez, Pascual Poblete at Capt. C. Nazareno ay kitang-kita ng NCO kung papaano itinutulak ng hangin ang mga nakaparadang tricycle; napupunit ang may mga pilas ng tarpaulin; kumakalampag ang mga yero; nagbaligtaran ang payong ng mga nasa daan; at nagsikubli sa mga ligtas na lugar ang ilan pang inabutan ng ikalwang bagsik ni Glenda. May mga sandaling walang makikita sa paligid kundi ang namumuting ulan na pinaiikut-ikot at isinasaboy ng hangin kung saan-saan.

Bumalandra sa Burgos ang buong bubong at pamakuan ng isang garahe. Bandang alas-syete na ng umaga nang liparin ito ng hangin.

Bumalandra sa Burgos ang buong bubong at pamakuan ng isang garahe. Bandang alas-syete na ng umaga nang liparin ito ng hangin.

Ligtas na nakabalik pauwi sa kani-kanyang bahay ang nag-ikot na grupo ng NCO. Humahagupit pa rin si Glenda. Tila hindi nauubos ang ulat na tinatanggap ng NCO mula sa iba’t ibang panig ng bayan. Bago mag-alas-diyes, sinasabing nag-high tide at binaha na rin maging ang Balsahan. Kasabay ng rumaragasang tubig sa ilog ang mga kawayan at iba pang uri ng punong nabuwal mula sa mas matatatas na lugar.

Mga bakas ng bagyo

Tanghali na nang tuluyang iwan ni Glenda ang Naic. Subalit ilang oras at araw na ang nakalilipas ay ramdam pa rin ang hagupit at nagkakawing-kawing pang sulirianing iniwan nito.

Sa pagkawala ng kuryente ay labis na nalimitahan ang galaw ng mga taga-Naic. Humina ang supply ng tubig mula sa Nawascor. Hindi rin makahigop ng tubig ang mga gumagamit ng pambombang de-motor. Karaniwang tagpo ang naghahabang pila upang makaigib ng tubig-poso.

Unti-unting naiiga ang baterya ng mga cellphone dahil sa kawalan ng kuryente. Ramdam din ang paghina ng signal ng lahat ng network providers at may mga pagkakataong hindi makatawag o text, at nahuhuli ang dating ng mga ipinapadalang mensahe. Bagsak din ang linya ng Globe landline. Hindi rin mapagana ang internet connections. Iilan na lamang ang nakapag-iinternet, kalimitan ay iyong mga gumagamit ng portable.

Sa unang araw ng bagyo, nasa 90% ng komersyo sa Naic ang paralisado. Sarado ang halos lahat ng establisyamento sa Naic, maliban sa ilang malalaking negosyo gaya ng McDo, Jollibee at 7-11. Generator ang bumuhay sa ilang nagbukas kinabukasan. Gayunman, natunaw na ang mga ice cream. Walang fruit shake sa ilang restaurant. Wala pa ring computer shops. Kinukulang ang mga tinapay, maging kandila, at naghahaba ang pila sa mga gasolinahan. Ang ilang water stations, nagbenta ng kanilang tubig sa halagang 40 pesos mula sa dating 25 pesos. Ipinatong umano nila ang gastos sa krudo ng generator nilang ginagamit. Apektado maging ang mga kubrador ng small town lottery (STL) dahil hindi gumagana ang de-kuryenteng pambola ng STL. Pinakamabenta ang nagbukas na charging stations kung saan 10 hanggang 20 pesos ang bawat oras na pa-charge ng anumang gadget. May isa sa Luna, at may isa sa Rosie’s Mall.

Bumagsak ang matandang puno ng himbabao at dinamay nito ang poste ng Meralco malapit sa CvSU naic.

Bumagsak ang matandang puno ng himbabao at dinamay nito ang poste ng Meralco malapit sa CvSU naic.

Apektado rin ang agrikultura matapos malunod ang maliliit na pananim. Nasira ang magugulang na sanang bunga at halaman. Napilitang anihin ang mga gulay na wala pa sa panahon ng pag-aani. Hindi rin makapag-ayos agad sa bukid ang mga magsasaka dahil inuuna nilang ayusin ang mga bahay na giniba ng bagyong Glenda. Nasira rin ang ilang bangka ng mga mangingisda sa Balsahan. Wala pa ring makalaot hanggang sa kaninang umaga dahil malalaki pa rin ang alon sa dagat.

Hanggang sa Huwebes (Hulyo 17) ay hindi pa rin maayos ang panahon sa Naic. Maya’t mayang nag-iiba ang panahon. Sali’t salitan ang araw at ulan.

Sa mga nabanggit na tagpo ng pananalasa ng bagyong Glenda, kahawig sa ibang bayan at lungsod sa Cavite, kaagad na idineklara ng Kapitolyo ang State of Calamity sa lalawigan. Hanggang sa araw na ito, dalawang araw makalipas ang bagyo ay wala pa ring pasok sa lahat ng antas ng paaralan.

Sa pinakahuling ulat, nagkakuryente na sa Naic bandang alas-dos at kalahati ng hapon. Gayunman, halos ang kabayanan lamang ang nasuplayan ng kuryente at patuloy na nananatiling lukob ng dilim ang maraming baryo. Nagsagawa rin ng relief operation ang Kapitolyo ngayong araw sa Naic.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s